Tarihteki Büyük Jeofizikçiler

Jeofiziğe katkıda bulunan bilimcilerin anısına ...

Isaac NEWTON: (1643, Woolthorpe - 1727, Londra)

Cambridge'te matematik profesörü; 1687'de "Philosophiae Naturalis Principia Mathematica" yı yazdı ve bu eserle modern fiziğin yasalarını ortaya koydu. Bunu, Gravitasyon yasasının keşfi ve gök cisimlerinin hareket yasaları izledi.

Anders CELSIUS: (1701, Uppsala- 1744, Uppsala)

Uppsala'da astronomi profesörü; Meridyen ölçümleri amacıyla Lappland araştırmasını yaptı. Hjörter ile birlikte manyetik süreksizlikler ile polar ışıklarının ilişkisini keşfetti ve Seekälberstein'da deniz suyu seviyesinin düşüşünü kanıtladı. O, jeofizikçi olmayanlara da kendini 100'lü termometreyi keşfederek tanıttı.

William GILBERT: (1544, Colchester-1603, Londra)

Kraliçe I. Elizabeth'in özel doktoru; 1600 yılında "De magnete, magnetisque corporibus, et de magno magnete tellure; Physiologia noua"yı yazdı ve yermanyetizmasının yerin içinden kaynaklandığını gösterdi.

Alexander von HUMBOLT: (1769, Berlin-1859, Berlin)

Doğabilimcisi; 1799-1804 yılları arasında Güney ve Kuzey Amerika'ya yaptığı bilimsel araştırma gezileri ve sonuçları (1831-1843) ile tanındı. Güney Amerika'da yaptığı mutlak yer manyetik alanı ölçümlerinden ekvatordan kutuplara doğru yer manyetik alanı şiddetinin arttığını ve bir inklinasyon iğnesinin salınım zamanının azaldığını çıkardı. Humbolt, jeofizikten kaynaklanan fiziksel coğrafyanın nedenlerini ortaya koydu. Çok sayıda oşinografik araştırmaya katıldı. 

Pierre Simon LAPLACE: (1749, Beaumonten-Auge- 1827, Paris)

Fakir bir çiftçi çocuğu olarak dünyaya geldi. D'Alembert tarafından korundu ve 1799'da Napolyon tarafından içişleri bakanlığına getirildi. Fizik, matematik ve astronomi alanında çalışmalar yaptı. 1799-1825'de 5 ciltlik "Traité de méchanique céleste" yi yazdı. Bununla Newton yasasının temellerini oluşturdu ve birçok jeofizik problemle uğraştı. Bunlardan biri gel-git olaylarıdır. 1814'de "Essai philosophique sur les probabilités"i yazdı. 

Emil WIECHERT: (1861, Tilsit-1928, Göttingen)

1898'de dünyadaki ilk Jeofizik Profesörü oldu ve ilk Jeofizik Enstitüsünü kurdu. Çalışma alanı sismoloji, Meteoroloji, Havaelektriği ve yermanyetizmasıydı. 1903'te "Theorie der automatischen Seismographen" isimli kitabını yazdı ve "Deprem Dalgaları" isimli yayın sirkülerini başlattı. 1910'da yeriçinde deprem dalgalarının hızlarını belirleyen Wiechert-Herglotz yöntemini buldu. 

Fotoğraflar; Sismometre; 17tonluk yatay sarkaç çizimi (1904); 
Only known picture of the work of three Ph.D students at the Millionenpendel built in 1921/1922. This instrument was later destroyed 
Edmond HALLEY: (1656, Haggerston- 1742, Greenwich)

Oxford'ta geometri profesörü; Astronomi, fizik ve jeofizik alanında çok sayıda çalışma yaptı. Bunlara ek olarak deklinasyon ölçümleri için güney Atlantik'te 'Paramour' ile yaptığı araştırma gezisi sonucu dünyadaki ilk manyetik harita ortaya çıkmıştır.

Pierre BOUGUER: (1698, Le Croisic Bretagne- 1758, Paris) 

İlgi alanı, jeodezi ve astronomiydi. 1735-1742'de Peru'da derece ölçümlerine katıldı. 1749' da "Théorie de la figure de la terre" yi yazdı. Böylelikle ölçülen yerçekimi verilerinin düzeltme formüllerini hesapladı. Ayrıca fotometrinin nedenlerini ve gökkuşağı teorisini ortaya koydu. Bunların yanısıra meteoroloji enstrümanlarının iyileştirilmesi için çalışmalar yaptı.

Çizimler

Alexis Claude CLAIRAUT: (1713, Paris- 1765, Paris)

18 yaşında Fransız Akademisi üyesi olan harika çocuk olarak tarihe geçti. Maupertuis' Lappland keşfine katıldı ve 1743'te "Figure de la terre" yi yazdı, denge koşullarını ortaya koydu. 1752'de "Theorie de la lune" yı yazdı. Bunların yanısıra matematik üzerine çalışmalar yaptı.

Carl Friedrich GAUSS: (1777, Brauschweig- 1855, Göttingen)

Matematik, jeodezi ve astronomi alanlarında çalıştı. 1807 yılında yıldız gözlemevi direktörlüğü yapmaya başladı. 1831'den sonra Wilhelm Weber ile mutlak yer manyetik alanı ölçümleri yaptı ve önceden belirlenen zamanlarda tüm dünyada manyetik ölçümler yapan Göttingen Manyetik Merkezini kurdu. Bunlar Gauß'un yer manyetik alanına ilişkin iç ve dış kaynaklar olarak potansiyel teori ayrımını yapmasına neden oldu. Bu çalışmalarda Gauß ve Weber elektrik telgrafını keşfettiler.

Matthew Fontaine MAURY: (1806, Spotsylvania Va.,-1873, Lexington Va)

Washington Deniz Müzesi Yöneticiliği yaptı. Gemilerdeki günlüklerden yola çıkarak optimal rotalar beliremeye yardımcı olabilecek rüzgar haritaları hazırladı. Bunlar aynı zamanda gemilerin yollarının kısalmasına neden oldu. 1855'te "The Physical Geography of the Sea" kitabını yazdı. Kitap yaygın olarak kabul görüp kullanılmadı ancak birçok yayınevi tarafından basıldı. O, denize ilişkin meteoroloji ve oşinografiyi bilimsel açıdan ele alınmasına neden olmuştur.

Ernst von REBEUR-PASCHWITZ: (1861, Frankfurt- 1895, Merseburg)

Özel öğretim görevlisi olarak çalıştı. Yer gel-gitlerinin çizilebilmesi için Zölner yatay pendelinin iyileştirilmesi için çalıştı. Bu esnada 17 Nisan 1889'da Potsdam'da Tokyo'da olan uzak bir depremi kaydetmesi mümkün oldu. Hemen 1895'te "Uluslararası Deprem İstasyonlarının Oluşturulmasına İlişkin Öneriler" i yayınladı. 1880'den sonra ağır bir akciğer veremi ile genç yaşta yaşamını kaybetti.

İlk uzak deprem (Japonya, 14.04.1889) kaydı  (von Rebeur yatay sarkacı) Nature, 40, 1889, p. 295 19.12.1892 Beloutchistan Depremi'nin Strasbourg'daki kaydı.
William THOMSON (Lord KELVIN) : (1824, Belfast-1907, Netherhall)

Teorik fizik profesörü; 1879'da Peter Guthrie ile "Tretise on Natural Philosophy"i ve 1912'de "Principles of Mechanics and Dynamics"i yazdı. Kelvin'in yazılarında birçok jeofizik çalışma yeralır ki, bunlardan en bilineni yerkürenin yaşı ile ilgili seküler soğuma ile ilgili olanıdır ve bu konuda 20 ila 400 milyon yıl gibi bir zaman dilimi öngörmüştür, ancak o dönemde radyoaktif kayaçların neden olduğu ısınma henüz bilinmiyordu.

Grafik

John MILNE: (1850, Liverpool-1913, Shide)

1875'te İmperial College'da jeoloji ve maden işletme profesörü oldu ve bir japon kadın ile evlendi. Depremlerle ilgilenmeye başladı ve bir sismograf yaptı. Japonya Sismoloji Kurumunu kurdu ve ilk varış zamanlarını okudu. 1895'te eşi ile İngiltere'ye geri döndü ve "International Seismological Summary"nin öncüleri olan yayın sirkülerlerini başlattı.

Osmond FISHER: (1817, Osmington-1914, Huntingdon)

Cambridge Harlton'da rektörlük ve Geological Society'da üyelik yaptı. 1881'de birçok kere basılan "Physics of the Earth's Crust" ı yazdı. Osmond, akıcı bir malzeme ile akan hücrelerin olması gerektiğine inanıyordu. Bu olayı konveksiyon akımları ("convection currents") olarak isimlendirdi ve bu konudaki düşünce ve tasarımlar Levha Tektoniği kavramına uyuyordu.

Kristian BIRKELAND: (1867, Oslo-1917, Tokyo)

Oslo Üniversitesi Fizik Profesörü olarak çalıştı. "Norwegian Aurora polaris expedition'unu (1902-1903) yönetti ve sonuçlarını yayınladı. Manyetize edilmiş bir terella ile yaptığı deneyler kutup ışıklarını ve Elektrojetlerin manyetik alanlarını hesapladı.

Fotoğraf
Roland EÖTVÖS: (1848, Budapeşte-1919, Budapeşte)

Budapeşte'de fizik profesörü olarak çalıştı. Macaristan Bilimler Aklademisi Üyeliği ve 1894-1895 yılları arasında kültür bakanlığı yaptı. Kütle ve ivme hesapları için yaptığı öncel çalışmaları çok hassas bir burulma terazisi yapmasına yolaçtı. Daha sonraları bu terazi büyük bir başarıyla jeofizik prospeksiyon amaçlı kullanıldı.

Alfred WEGENER: (1880, Berlin-1930, Grönland)

Aslında bir meteorogdu ve Lindenberg, Marburg, Hamburg ve Graz'da çalışmalar yaptı. Doğabilimlerine olan ilgisi ve sporcu yanı onu Kutup araştırmalarına sürükledi.Ancak onun en önemli buluşu "Kıta kayma teorisi" oldu. Teorisini temellendirdiği ve esaslarını anlattığı kitabı "Kıtaların ve Okyanuslarun Oluşumu" 4 baskı yaptı.

Ludger MINTROP: (1880, Essen- 1956, Heidelberg).

 1910'da Göttingen Üniversitesinde Emil Wiechert'in yanında doktora yaptı. 4 tonluk bir küreyi sismik kaynak olarak ("Mintropkugel") kullandı. Arazi sismografını geliştirdi. Böylelikle 1. Dünya Savaşı esnasında mayın atıcıların yerlerini saptamayı başardı. 1921'de "Seismos"u kurdu. Bunu izleyen zamanlarda dünyanın çok değişik yerlerinde kırılma sismiği yöntemi ile petrol içeren yapıların aranması için çalışmalar yaptı.

Sismometre1; Sismometre2
Beno GUTENBERG: (1889, Darmstadt-1960, Pasadena)

 1911'de Emil Wiechert'in yanında doktora yaptı. 1913'te 2900 kilometre derinlikte iç çekirdeğin varlığını keşfetti. Strazburg'da bulunan Uluslararası Sismoloji Birliğinde bilimsel araştırmacı olarak çalışmaya başladı. 1926'da Frankfurt'ta profesör oldu. 1930'da Amerika Birleşik Devletlerine yerleşmek zorunda kaldı ve Californiya Institut of Technology'de Jeofizik Profesörü oldu. 1947-1957 yılları arasında Sismoloji Laboratuvarı direktörlüğü yaptı. Burada yermantosunun üst bölümünde bulunan düşük hızlı bir katman keşfetti ve astenosfer ismini verdi. Jeofiziğin gelişimini sürekli dahiyane çalışmaları ve yayınlarıyla sürdürdü. 

Hız Grafiği; Press,Gutenberg,Benioff ve Richter bir arada

Edward Victor APPLETON: (1892, Bradford-1965, Edinburg)

Londra, Cambridge ve Edinburg'da Deneysel Fizik Profesörü olarak çalıştı. 1924'te İyonosferi deneysel olarak kanıtlamayı başardı. Ana çalışma konuları, radyo fiziği, radyo-telgraf ve iyonosferdeki olaylardı. Bugün tüm dünyada bilinen iyonosfer katmanları onun tarafından isimlendirilmiştir: D, E, F1, F2 katmanları. 1947'de Nobel Fizik Ödülünü aldı.

Sydney CHAPMAN: (1888, Lancashire-1970, Boulder)

1953-1959 yılları arasında Uluslararası Jeofizik Yılı Özel Komitesi Başkanlığını yaptı. 1957-1958 yılları arasında dünyada sadece bilimciler tarafından değil aynı zamanda devlet ve halk tarafından en tanınan jeofizikçi oldu, çünkü o matematik, fizik, jeofizik, astronomi, kinetik gaz teorisi, ayın jeofizik etkileri ve yukarı atmosfer jeofiziği konusunda çok başarılı çalışmalar yaptı ve V. C. A Ferraro ile birlikte "Manyetik Fırtınaları" teorisini geliştirdi ki, bu olay daha sonraki yıllarda sadece raketler, satellitler ve uzay sondaları aracılığıyla alınan ölçümler ile ortaya çıktı.

Çizim

Sir Harold JEFFREYS: (1891, Faitfield Durham-1989, Cambridge)

Astronomi profesörü olarak çalıştı. Hayatının onlarca yılı yerin fiziksel olarak incelenmesi ile ilgili çalışmalarla geçti ve çalışmalarını 1924, 1929, 1952, 1962'de baskısı yapılan kitaplarında topladı. Wegener teorisi ve modern levha tektoniği kuramının yolunu açtı.

Inge LEHMANN: (1888, Kopenhag-1993, Kopenhag). 

1928-1953 yılları arasında Danimarka Jeodetik Enstitüsü Sismoloji Bölümünün direktörlüğünü yaptı ve 1936 yılında 5000 km derinlikteki katı iç çekirdeği keşfetti. 

Çizim

Conrad SCHLUMBERGER

 1907-1923'de Paris'te École des Mines'ta Fizik Profesörü olarak çalıştı. Kendisini arama jeofiziği konusunda çalışmalara vermek amacıyla buradan ayrıldı. Hemen 1914' te Sırbistan'da bir pirit yatağı üzerinde doğal gerilim ölçümleri yaptı ve çok başarılı sonuçlar elde etti. 5 Eylül 1927'de ilk elektrik kuyu logu ölçüsü almayı başardı. Pechelbronn petrol şirketi direktörlüğü yaptı ve ölçüm cihazlarının iyileştirilmesi için çalışmalarda bulundu. Bunların yanısıra kuyu logları ve sondajları üzerine çalışmalar yaptı. 

İlk elektrik logu; Marce Schlumberger'in Çizim

 

 

Katkı Belirtme:

Kaynak: Kertz, W., 1995, Fünfundzwanzig bedeutende Geophysiker zwischen 1600 und 1958, 55. Jahrestagung der  
             Deutschen Geophysikalischen Gesellschaft, Hamburg, Deutschland.

Çeviri ve düzenleme: Doç. Dr. Gülçin Özürlan

Resimlerin temini: Araş. Gör. Onur Tan